ทำแผล / ฉีดยา

บาดแผลแต่ละชนิดต้องดูแลไม่เหมือนกัน จุดเริ่มต้นของบริการจึงเป็นการประเมินแผล สาเหตุ ระยะเวลาที่เกิดแผล โรคประจำตัว และสัญญาณติดเชื้อ ไม่ใช่การทำแผลหรือฉีดยาแบบเดียวกันทุกคน

แผลแบบไหนมาประเมินที่คลินิกได้

ตัวอย่างที่มักต้องดูแลต่อเนื่อง ได้แก่ แผลถลอกหรือแผลตื้น แผลหลังหัตถการที่มีใบนัดหรือคำแนะนำเดิม แผลที่ต้องเปลี่ยนวัสดุปิดแผล และแผลที่ผู้ป่วยไม่แน่ใจว่ากำลังหายตามปกติหรือไม่

แพทย์หรือทีมรักษาจะดูตำแหน่ง ความลึก สิ่งสกปรก เนื้อตาย อาการบวมแดง ปวด ความร้อน หนอง กลิ่น และการไหลเวียนเลือดบริเวณแผล หากเป็นแผลลึก แผลจากสัตว์หรือคนกัด แผลถูกแทง แผลบดขยี้ มีสิ่งแปลกปลอม หรืออาจต้องเย็บ ควรติดต่อคลินิกก่อนเดินทาง เพราะบางกรณีต้องส่งโรงพยาบาล

ขั้นตอนการทำแผล

1. สอบถามว่าแผลเกิดเมื่อไร เกิดจากอะไร และเคยรักษาอะไรมาก่อน
2. ทบทวนโรคประจำตัว ยาที่ใช้ ประวัติแพ้ยา และประวัติวัคซีนบาดทะยักเมื่อเกี่ยวข้อง
3. ประเมินแผลและทำความสะอาดตามสภาพจริง
4. เลือกวัสดุปิดแผลให้เหมาะกับตำแหน่ง ปริมาณสิ่งคัดหลั่ง และความถี่ที่ต้องเปลี่ยน
5. นัดติดตามหรือส่งต่อเมื่อพบความเสี่ยงที่เกินขอบเขตคลินิก

การฉีดยาไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำทุกครั้ง

ยาฉีดอาจมีข้อบ่งชี้ในบางคน แต่ไม่ได้ทำให้เหมาะสมหรือออกฤทธิ์ดีกว่ายารับประทานเสมอไป ก่อนให้ยาต้องทราบชื่อยา ขนาดยา เหตุผลที่ใช้ ประวัติแพ้ยา โรคประจำตัว และยาที่กำลังใช้อยู่

หากนำยาหรือคำสั่งฉีดยามาจากสถานพยาบาลอื่น กรุณานำฉลากยา ใบสั่งยา หรือเอกสารที่อ่านได้ชัดเจนมาด้วย คลินิกต้องประเมินความปลอดภัยก่อนทุกครั้ง และอาจปฏิเสธการฉีดหากข้อมูลไม่ครบ ยาหมดอายุ การเก็บรักษาไม่เหมาะสม หรือมีข้อห้าม

ยาปฏิชีวนะไม่ควรใช้เพื่อป้องกันบาดทะยักโดยอัตโนมัติ การใช้ยาฆ่าเชื้อต้องพิจารณาว่ามีการติดเชื้อหรือข้อบ่งชี้จริงหรือไม่ ส่วนการป้องกันบาดทะยักขึ้นกับชนิดแผลและประวัติวัคซีน

วัคซีนบาดทะยักเกี่ยวข้องอย่างไร

แผลสกปรก แผลถูกแทง แผลกัด แผลไหม้ หรือแผลที่มีเนื้อตายอาจมีความเสี่ยงต่างจากแผลสะอาดเล็กน้อย การตัดสินใจฉีดวัคซีนหรือให้ภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปขึ้นกับชนิดแผล จำนวนเข็มที่เคยได้รับ ภาวะภูมิคุ้มกัน และเวลาตั้งแต่เข็มล่าสุด จึงควรแจ้งประวัติให้มากที่สุด

อาการใดควรไปโรงพยาบาล

ไม่ควรรอทำแผลตามนัด หากมีเลือดออกมากและกดต่อเนื่องแล้วยังไม่หยุด แผลลึกหรืออ้า เห็นเส้นเอ็นหรือกระดูก ชาหรือขยับอวัยวะไม่ได้ แผลจากของสกปรกฝังลึก สัตว์มีพิษกัด มีไข้สูง ซึม หายใจลำบาก ปวดรุนแรงขึ้นเร็ว หรือรอยแดงลามร่วมกับอาการทั่วไปผิดปกติ หากเป็นเหตุฉุกเฉินโทร 1669

ก่อนมาคลินิกควรเตรียมอะไร

• บัตรประจำตัวและรายชื่อโรคประจำตัว
• รายชื่อยา โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยากดภูมิ และสเตียรอยด์
• ประวัติแพ้ยาและวัสดุปิดแผล
• วันที่ได้รับวัคซีนบาดทะยักครั้งล่าสุดถ้าทราบ
• ใบส่งต่อ ใบนัด หรือคำสั่งทำแผลจากสถานพยาบาลเดิม
• ยาที่ต้องฉีดพร้อมฉลากและเอกสารคำสั่งแพทย์ หากมี

คำถามที่พบบ่อย

แผลทุกชนิดทำที่คลินิกได้ไหม

ไม่ได้ บางแผลต้องเย็บ ผ่าตัดเอาสิ่งแปลกปลอมออก ฉีดวัคซีนหรือภูมิคุ้มกันเฉพาะ ให้ยาทางหลอดเลือด หรือเฝ้าระวังในโรงพยาบาล ทีมรักษาจะประเมินและแนะนำตามความเร่งด่วน

ทำแผลแล้วแผลจะหายเร็วขึ้นแน่นอนหรือไม่

ไม่มีวิธีรับประกันระยะเวลาหาย การดูแลที่เหมาะสมช่วยลดปัจจัยที่รบกวนแผล แต่ผลยังขึ้นกับความลึก การติดเชื้อ การไหลเวียนเลือด เบาหวาน โภชนาการ การสูบบุหรี่ และการดูแลต่อเนื่องที่บ้าน

เดินเข้ามาได้เลยไหม

ติดต่อคลินิกล่วงหน้าจะช่วยให้ยืนยันว่ามีบุคลากรและอุปกรณ์เหมาะกับแผลในช่วงเวลานั้น โดยเฉพาะหากต้องฉีดยาหรือมีเอกสารจากที่อื่น

บริการที่เกี่ยวข้อง

หากมีไข้หรืออาการป่วยร่วมด้วย สามารถอ่านรายละเอียด ตรวจรักษาโรคทั่วไป และหากต้องการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ควรดู วัคซีนไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล

แหล่งข้อมูลประกอบ

• CDC: Clinical Guidance for Wound Management to Prevent Tetanus
• CDC: Tetanus Vaccination