ถูกสุนัขหรือแมวกัด ข่วน หรือเลียบริเวณผิวหนังที่มีแผล ควรล้างบริเวณสัมผัสด้วยน้ำไหลและสบู่ทันทีอย่างน้อย 15 นาที แล้วไปประเมินความเสี่ยงในวันเดียวกัน โดยเฉพาะเมื่อผิวหนังแตก มีเลือดออก เป็นแผลที่มือ หน้า ศีรษะ หรือเป็นสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติ ไม่ควรรอเพื่อดูว่า “คนจะมีอาการไหม” เพราะการป้องกันพิษสุนัขบ้าพิจารณาจากลักษณะการสัมผัสและสัตว์ ไม่ใช่อาการที่เกิดภายหลัง
ทำทันทีหลังถูกกัดหรือข่วน
- ล้างแผลใต้ก๊อกน้ำด้วยสบู่ให้ทั่วอย่างน้อย 15 นาที โดยอย่าขัดรุนแรงจนเนื้อเยื่อช้ำ
- ซับให้แห้งและปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาดหากมีเลือดซึม กดห้ามเลือดตรงแผลถ้าเลือดออกมาก
- อย่ารัดแผลแน่น อย่าทายาสมุนไพร ผง หรือสารระคายเคืองลงในแผล และไม่ควรเย็บปิดเอง
- จดวัน เวลา สถานที่ ชนิดของสัตว์ เจ้าของสัตว์ และสถานะการฉีดวัคซีนของตนเองเท่าที่ทราบ
แผลแบบไหนควรไปประเมินด่วน
บาดแผลลึกหรือเป็นรอยเขี้ยวหลายจุด แผลที่มือ นิ้ว ข้อมือ ใบหน้า รอบตา อวัยวะเพศ หรือแผลในเด็กและผู้สูงอายุ ควรได้รับการประเมินเร็วขึ้น เพราะตำแหน่งและความลึกอาจต้องดูแลเพิ่มเติม นอกจากนี้ หากสัตว์มีอาการผิดปกติ หายไป ตาย หรือเป็นสัตว์จร ควรแจ้งข้อมูลทั้งหมดแก่ผู้ประเมิน ไม่ควรพยายามจับสัตว์เอง
เรื่องพิษสุนัขบ้า: ทำไมไม่ควรเดาเอง
การดูแลหลังสัมผัสโรคอาจรวมถึงการล้างแผล วัคซีน และในบางกรณีอิมมูโนโกลบูลิน โดยผู้ให้บริการจะประเมินชนิดของการสัมผัส ประวัติวัคซีนเดิม และบริบทของสัตว์ รายละเอียดชุดวัคซีนจึงไม่ควรใช้แทนการประเมินรายบุคคล WHO อธิบายระดับการสัมผัสและการป้องกันหลังสัมผัส
อย่าลืมทบทวนบาดทะยัก
แผลกัดหรือแผลที่ปนเปื้อนน้ำลายสัตว์จัดเป็นแผลที่ต้องดูประวัติวัคซีนบาดทะยักด้วย ผู้ประเมินจะดูทั้งลักษณะแผลและเข็มล่าสุด ไม่ใช่ตัดสินจากการจำชื่อวัคซีนได้หรือไม่ได้ หากหาสมุดวัคซีนพบ ให้นำไปด้วย แนวทาง CDC อธิบายการประเมินแผลและประวัติวัคซีนบาดทะยัก
คำถามที่พบบ่อย
แค่ข่วน ไม่มีเลือด ต้องไปไหม
รอยข่วนหรือถลอกเล็กน้อยที่ไม่มีเลือดก็อาจต้องรับวัคซีนตามระดับการสัมผัส ส่วนผิวหนังสมบูรณ์ที่ไม่แตกเป็นคนละกรณี ให้ล้างและรับการประเมิน ไม่ตัดสินจากเลือดออกอย่างเดียว
สัตว์เป็นของคนรู้จัก จึงรอดูได้หรือไม่
ให้ข้อมูลเรื่องการฉีดวัคซีนและการสังเกตสัตว์แก่ผู้ประเมินได้ แต่ไม่ควรตัดสินใจงดการดูแลเอง เพราะแผนขึ้นกับชนิดการสัมผัสและคำแนะนำสาธารณสุขในพื้นที่ด้วย
ต้องกินยาปฏิชีวนะทุกคนหรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป การให้ยาขึ้นกับตำแหน่ง ความลึก การปนเปื้อน และความเสี่ยงติดเชื้อของแต่ละคน จึงไม่ควรซื้อยากินเอง
อ่านต่อและเตรียมนัด
บาดทะยักต้องฉีดเมื่อไรหลังมีแผล: คำถามที่ควรถามคลินิก
ดูขอบเขต บริการตรวจรักษาโรคทั่วไป ของวารี เวลเนส คลินิก เชียงราย และแจ้งเรื่องที่ต้องการประเมินทาง LINE @wareeclinic เพื่อยืนยันบริการก่อนเดินทาง แผลจากสัตว์หรือแผลลึกควรประเมินทันที หากคลินิกไม่มีบริการที่จำเป็นในเวลานั้นให้ไปสถานพยาบาลที่พร้อม ไม่รอวัคซีนจากคลินิกแห่งเดียว
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจเฉพาะบุคคล ภาพประกอบสร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพผู้ป่วยหรือสถานที่จริงของคลินิก
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่การวินิจฉัยเฉพาะราย อาการของแต่ละคนต่างกัน ควรให้แพทย์ประเมินก่อนเริ่มการรักษาเสมอ
