ปวดเข่าในผู้สูงอายุเป็นอาการที่พบบ่อยและข้อเข่าเสื่อมเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญ แต่ไม่ควรสรุปจากอายุเพียงอย่างเดียว เพราะการบาดเจ็บ การอักเสบ การติดเชื้อ ปัญหาจากสะโพก/หลัง หรือผลข้างเคียงยาอาจทำให้ปวดเข่าได้เช่นกัน จุดเริ่มต้นที่ดีคือดู “ลักษณะอาการ” มากกว่าดูเพียงว่าปวดมานานกี่ปี
1. ปวดเวลาเดินนานหรือขึ้นลงบันได
อาการนี้พบได้ในข้อเข่าเสื่อมและปัญหารอบสะบ้า โดยเฉพาะเมื่อกล้ามเนื้อรอบเข่าหรือสะโพกรับแรงได้ไม่ดี แต่ยังต้องดูว่าปวดหน้าเข่า ด้านใน หรือด้านนอกข้อ และมีบวมร่วมไหม ไม่ควรฝืนเดินให้ “ชิน” หากปวดจนเดินกะเผลก
2. ฝืดหลังนั่งพัก แต่ขยับแล้วดีขึ้น
ข้อเข่าเสื่อมอาจทำให้ฝืดหลังพักหรือหลังตื่นนอนในระยะสั้น หากข้อฝืดนานมากหลายชั่วโมงหรือมีหลายข้อบวมร่วมกัน ควรแจ้งผู้ประเมิน เพราะรูปแบบดังกล่าวอาจชี้ไปทางสาเหตุอื่น
3. เข่าบวมหลังใช้งานมาก
บวมหลังเดินไกล ทำสวน หรือออกกำลังกายเพิ่มขึ้นรวดเร็วอาจเป็นสัญญาณว่าเข่ารับภาระมากเกินไป ลดกิจกรรมชั่วคราวและสังเกตการตอบสนองได้ แต่ถ้าบวมมากขึ้นเร็ว แดงร้อน หรือมีไข้ ไม่ควรรอดูเอง
4. เข่าทรุด ล็อก หรือเหยียดไม่ได้
ความรู้สึกเข่าทรุดอาจสัมพันธ์กับกล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือความไม่มั่นคง ส่วนเข่าล็อก/เหยียดไม่ได้หลังบิดเข่าหรือล้มควรได้รับการตรวจ โดยเฉพาะเมื่อไม่สามารถลงน้ำหนักได้
5. ปวดตอนกลางคืนหรือปวดแม้ไม่ได้ใช้เข่า
ข้อเข่าเสื่อมระยะที่อาการมากอาจปวดกลางคืนได้ แต่ปวดที่รบกวนการนอนเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง หรือร่วมกับน้ำหนักลด ไข้ หรืออาการทั่วไปผิดปกติ ไม่ควรตีความเองว่าเป็นข้อเสื่อมธรรมดา
6. ปวดร้าวจากสะโพกหรือหลังมาที่เข่า
บางครั้งต้นเหตุอยู่ที่สะโพก หลัง หรือเส้นประสาท จึงควรบอกว่ามีปวดหลัง ชา ปวดขาหนีบ หรือปวดร้าวลงขาหรือไม่ การรักษาเฉพาะเข่าอาจไม่ตอบปัญหาหากหาต้นทางผิด
7. เข่าแดง ร้อน บวม หรือมีไข้
นี่เป็นสัญญาณที่ต้องประเมินเร็ว โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้มีเบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือเพิ่งมีแผล/หัตถการ การประคบหรือกินยาเองไม่ควรชะลอการตรวจหาสาเหตุ
สิ่งที่ทำได้ระหว่างรอประเมิน
จดว่าเริ่มปวดเมื่อไร ถ่ายรูปอาการบวมถ้ามี ลดกิจกรรมกระแทก ใช้ราวจับเวลาขึ้นลงบันได และพกรายชื่อยาไปด้วย ไม่ควรซื้อยาต้านอักเสบกินต่อเนื่องเอง เพราะผู้สูงอายุบางคนมีข้อจำกัดจากโรคไต กระเพาะ หัวใจ หรือยาละลายลิ่มเลือด
คำถามที่พบบ่อย
เข่าดังกรอบแกรบแปลว่าเสื่อมไหม
ไม่จำเป็น เสียงอย่างเดียวไม่พอวินิจฉัย ให้ดูอาการปวด บวม ความมั่นคง และผลต่อการใช้ชีวิตร่วมกัน
ปวดเข่าข้างเดียวเป็นข้อเสื่อมได้ไหม
เป็นได้ แต่ก็อาจมาจากการบาดเจ็บ การลงน้ำหนักไม่สมดุล หรือสาเหตุอื่น จึงควรประเมินตามอาการ
มีอาการแบบไหนควรไปฉุกเฉิน
ลงน้ำหนักไม่ได้หลังอุบัติเหตุ เข่าแดงร้อนบวมร่วมไข้ ขาผิดรูป หรือมีหอบ/น่องบวมข้างเดียวควรรับการประเมินเร่งด่วน
อ่านภาพรวมการดูแลได้ที่ ข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ และหากอยู่เชียงราย ควรเริ่มจากการประเมินสาเหตุของอาการก่อนเลือกวิธีรักษา
แหล่งอ้างอิง
ข้อมูลอาการและปัจจัยเสี่ยงของข้อเข่าเสื่อม: NIAMS
อ่านต่อและขอรับการประเมิน
- อ่านภาพรวมที่ ข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ: อาการ ระยะโรค และแนวทางรักษา
- หากต้องการรู้ว่าอาการใดควรรีบตรวจ อ่าน ข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ: เมื่อไรควรพบแพทย์
- ผู้ที่อยู่เชียงรายดูรายละเอียด บริการประเมินอาการปวดเข่าและข้อเข่าเสื่อม โดยการเข้าประเมินไม่ได้หมายความว่าต้องฉีดหรือทำหัตถการ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่การวินิจฉัยเฉพาะราย อาการของแต่ละคนต่างกัน ควรให้แพทย์ประเมินก่อนเริ่มการรักษาเสมอ
