ข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ รักษาอย่างไร: เริ่มจากอะไร ก่อนคิดถึงการฉีดหรือผ่าตัด

ข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุรักษาอย่างไร คำตอบที่ปลอดภัยคือไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน แผนที่ดีควรเริ่มจากสิ่งที่ผู้ป่วยอยากกลับไปทำได้จริง เช่น เดินตลาด ขึ้นบันได เข้าห้องน้ำเอง หรือหลับได้โดยไม่ปวด แล้วเลือกการดูแลเป็นขั้นตอน ไม่รีบข้ามไปฉีดหรือผ่าตัดเพราะเห็นภาพเอกซเรย์เพียงอย่างเดียว

ขั้นที่ 1: ประเมินว่าอะไรทำให้ใช้ชีวิตลำบากที่สุด

ให้บอกว่าอาการรบกวนเรื่องใด ปวดเวลาไหน เดินได้ไกลแค่ไหน เคยล้มหรือเข่าทรุดไหม และมีโรคไต หัวใจ กระเพาะ เบาหวาน หรือใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือไม่ ข้อมูลนี้กำหนดได้ทั้งชนิดยา ความเหมาะสมของการออกกำลัง และความเร่งด่วนของการตรวจเพิ่มเติม

ขั้นที่ 2: คงการเคลื่อนไหวและเพิ่มกำลังอย่างพอดี

การออกกำลังที่เหมาะสมและค่อยเป็นค่อยไปช่วยให้กล้ามเนื้อที่พยุงข้อทำงานดีขึ้นได้ ไม่จำเป็นต้องทำจนปวดมาก เลือกกิจกรรมกระแทกต่ำตามที่ทนได้ เช่น เดินพื้นราบหรือการออกกำลังในท่าที่มั่นคง และลดระดับลงหากปวดหรือบวมเพิ่มชัดเจนในวันถัดไป แนวทาง ACR มีคำแนะนำทั้งการรักษาแบบไม่ใช้ยาและใช้ยา

ขั้นที่ 3: จัดการภาระที่ข้อเข่า

การปรับรองเท้า พื้นบ้าน ทางเดิน การใช้ราวจับ และการเลือกอุปกรณ์ช่วยเดินที่เหมาะ อาจทำให้ใช้ชีวิตปลอดภัยขึ้น การจัดการน้ำหนักสำหรับผู้ที่มีน้ำหนักเกินควรทำอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยไม่ตัดอาหารจนกล้ามเนื้อลดหรือเวียนศีรษะ

ขั้นที่ 4: ใช้ยาโดยดูข้อจำกัดของผู้สูงอายุ

ยาแก้ปวดและยาต้านอักเสบมีทั้งประโยชน์และข้อควรระวัง ผู้ที่มีโรคไต แผลกระเพาะ เลือดออกง่าย โรคหัวใจ หรือใช้ยาหลายชนิดไม่ควรเลือกยาเองจากคำบอกเล่า ควรถามว่าควรใช้เมื่อไร นานเท่าไร และสัญญาณใดต้องหยุดยา/กลับมาประเมิน

ขั้นที่ 5: คุยเรื่องการฉีดหรือผ่าตัดเมื่อมีคำถามที่ชัดเจน

หัตถการอาจเป็นทางเลือกในบางคน แต่ต้องคุยว่าหวังผลอะไร มีทางเลือกอื่นหรือไม่ และโรคประจำตัวเพิ่มความเสี่ยงอย่างไร การตัดสินใจไม่ควรใช้คำว่า “เข่าเสื่อม” อย่างเดียวเป็นเหตุผล หากมีอาการรุนแรงจนใช้ชีวิตไม่ได้แม้ดูแลอย่างเหมาะสมแล้ว จึงค่อยประเมินทางเลือกต่ออย่างเป็นระบบ

คำถามที่พบบ่อย

เข่าเสื่อมต้องฉีดทุกคนไหม

ไม่จำเป็น การฉีดไม่ใช่จุดเริ่มต้นอัตโนมัติ และประโยชน์/ความเสี่ยงต้องพิจารณารายคน

กายภาพหรือท่าบริหารทำให้กระดูกอ่อนกลับมาไหม

เป้าหมายหลักคือช่วยการเคลื่อนไหว กำลังกล้ามเนื้อ และการใช้ชีวิต ไม่ควรสัญญาว่าฟื้นโครงสร้างข้อกลับเหมือนเดิม

ควรไปพบแพทย์เมื่อไร

เมื่อปวดหรือบวมจนเดินลำบาก ล้มบ่อย ปวดกลางคืนต่อเนื่อง หรือมีเข่าแดงร้อน/ไข้ ควรประเมินเร็วขึ้น

ผู้ที่อยู่เชียงรายสามารถเริ่มจากการตั้งเป้าหมายการเดินและกิจวัตรของตน แล้วค่อยเลือกแนวทางรักษาที่สมเหตุสมผล ไม่จำเป็นต้องรีบทำหัตถการก่อนเข้าใจปัญหาของเข่า

อ่านต่อและวางแผนให้ตรงกับอาการ

• อ่านภาพรวมที่ ข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ: อาการ ระยะโรค และแนวทางรักษา
• หากปวดเข่าแต่ยังไม่แน่ใจว่าเป็นข้อเสื่อมหรือไม่ อ่าน ปวดเข่าในผู้สูงอายุ: 7 ลักษณะที่ควรแยกจากข้อเข่าเสื่อม
• ผู้ที่อยู่เชียงรายดูรายละเอียด บริการประเมินและรักษาข้อเข่าเสื่อม เพื่อเตรียมผลตรวจ รายชื่อยา และเป้าหมายการใช้ชีวิตก่อนนัด