แผลจากสัตว์กัดหรือข่วน: ต้องเตรียมข้อมูลอะไรเมื่อพบแพทย์

ถูกสุนัขหรือแมวกัด ข่วน หรือเลียบริเวณผิวหนังที่มีแผล ควรล้างบริเวณสัมผัสด้วยน้ำไหลและสบู่ทันที แล้วไปประเมินความเสี่ยงในวันเดียวกัน โดยเฉพาะเมื่อผิวหนังแตก มีเลือดออก เป็นแผลที่มือ หน้า ศีรษะ หรือเป็นสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติ ไม่ควรรอเพื่อดูว่า “คนจะมีอาการไหม” เพราะการป้องกันพิษสุนัขบ้าพิจารณาจากลักษณะการสัมผัสและสัตว์ ไม่ใช่อาการที่เกิดภายหลัง

ทำทันทีหลังถูกกัดหรือข่วน

1. ล้างแผลใต้ก๊อกน้ำด้วยสบู่ให้ทั่วอย่างต่อเนื่อง โดยอย่าขัดรุนแรงจนเนื้อเยื่อช้ำ
2. ซับให้แห้งและปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาดหากมีเลือดซึม กดห้ามเลือดตรงแผลถ้าเลือดออกมาก
3. อย่ารัดแผลแน่น อย่าทายาสมุนไพร ผง หรือสารระคายเคืองลงในแผล และไม่ควรเย็บปิดเอง
4. จดวัน เวลา สถานที่ ชนิดของสัตว์ เจ้าของสัตว์ และสถานะการฉีดวัคซีนของตนเองเท่าที่ทราบ

แผลแบบไหนควรไปประเมินด่วน

บาดแผลลึกหรือเป็นรอยเขี้ยวหลายจุด แผลที่มือ นิ้ว ข้อมือ ใบหน้า รอบตา อวัยวะเพศ หรือแผลในเด็กและผู้สูงอายุ ควรได้รับการประเมินเร็วขึ้น เพราะจัดการแผลยากและเสี่ยงติดเชื้อได้มากกว่าเชิงกล นอกจากนี้ หากสัตว์มีอาการผิดปกติ หายไป ตาย หรือเป็นสัตว์จร ควรแจ้งข้อมูลทั้งหมดแก่ผู้ประเมิน ไม่ควรพยายามจับสัตว์เอง

เรื่องพิษสุนัขบ้า: ทำไมไม่ควรเดาเอง

การดูแลหลังสัมผัสโรคอาจรวมถึงการล้างแผล วัคซีน และในบางกรณีอิมมูโนโกลบูลิน โดยผู้ให้บริการจะประเมินชนิดของการสัมผัส ประวัติวัคซีนเดิม และบริบทของสัตว์ รายละเอียดชุดวัคซีนจึงไม่ควรใช้แทนการประเมินรายบุคคล CDC ระบุว่าการป้องกันหลังสัมผัสประกอบด้วยการล้างแผลและการประเมินวัคซีน/อิมมูโนโกลบูลิน

อย่าลืมทบทวนบาดทะยัก

แผลกัดหรือแผลที่ปนเปื้อนน้ำลายสัตว์จัดเป็นแผลที่ต้องดูประวัติวัคซีนบาดทะยักด้วย ผู้ประเมินจะดูทั้งลักษณะแผลและเข็มล่าสุด ไม่ใช่ตัดสินจากการจำชื่อวัคซีนได้หรือไม่ได้ หากหาสมุดวัคซีนพบ ให้นำไปด้วย แนวทาง CDC อธิบายการประเมินแผลและประวัติวัคซีนบาดทะยัก

คำถามที่พบบ่อย

แค่ข่วน ไม่มีเลือด ต้องไปไหม

ถ้าผิวหนังไม่แตกจริง ความเสี่ยงย่อมต่างจากแผลเปิด แต่การแยกด้วยตาเปล่าอาจคลาดเคลื่อน โดยเฉพาะรอยเล็ก ๆ หรือบริเวณที่โดนน้ำลายสัตว์ ควรล้างทันทีและขอให้บุคลากรช่วยประเมินหากไม่แน่ใจ

สัตว์เป็นของคนรู้จัก จึงรอดูได้หรือไม่

ให้ข้อมูลเรื่องการฉีดวัคซีนและการสังเกตสัตว์แก่ผู้ประเมินได้ แต่ไม่ควรตัดสินใจงดการดูแลเอง เพราะแผนขึ้นกับชนิดการสัมผัสและคำแนะนำสาธารณสุขในพื้นที่ด้วย

ต้องกินยาปฏิชีวนะทุกคนหรือไม่

ไม่จำเป็นเสมอไป การให้ยาขึ้นกับตำแหน่ง ความลึก การปนเปื้อน และความเสี่ยงติดเชื้อของแต่ละคน จึงไม่ควรซื้อยากินเอง

หากอยู่เชียงรายและมีแผลจากสัตว์กัดหรือข่วน ให้พกข้อมูลเวลาเกิดเหตุและประวัติวัคซีนมาเพื่อประเมินแผลอย่างเป็นระบบ โดยกรณีเลือดออกไม่หยุด แผลลึก หรืออยู่ใกล้ตา ควรไปฉุกเฉินทันที