อาหารเป็นพิษกับลำไส้อักเสบ: ต่างกันอย่างไร และเมื่อไรควรพบแพทย์

ท้องเสีย อาเจียน หรือปวดบิดท้องหลังรับประทานอาหารอาจเกิดจากหลายสาเหตุ รวมถึงการติดเชื้อและอาหารเป็นพิษ การดูแลแรกที่สำคัญที่สุดคือป้องกันภาวะขาดน้ำ ไม่ใช่รีบซื้อยาหยุดถ่ายทุกชนิด เพราะในบางสถานการณ์การหยุดถ่ายเองอาจไม่เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อมีไข้หรืออุจจาระปนเลือด

เป้าหมายแรก: ชดเชยน้ำและเกลือแร่

จิบน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ชนิดผงที่ผสมตามฉลากทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง โดยเฉพาะหลังถ่ายหรืออาเจียน หลีกเลี่ยงการผสมเข้มข้นกว่ากำหนด น้ำอัดลม เครื่องดื่มหวานจัด และแอลกอฮอล์ เพราะอาจทำให้การถ่ายแย่ลงในบางคน เด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคไต/หัวใจควรระวังเป็นพิเศษ

กินอะไรได้ระหว่างป่วย

เมื่อเริ่มรับประทานได้ ให้เลือกอาหารอ่อน ย่อยง่าย ปริมาณน้อยและเพิ่มตามที่ทนได้ ไม่จำเป็นต้องอดอาหารทั้งวัน แต่ควรเลี่ยงอาหารดิบ นม/อาหารมันจัด หรืออาหารรสจัดหากทำให้ปวดท้องหรือถ่ายเพิ่ม การล้างมือและแยกภาชนะช่วยลดการส่งต่อเชื้อให้คนในบ้าน

สัญญาณขาดน้ำที่ต้องดู

กระหายน้ำมาก ปากแห้ง ปัสสาวะน้อยหรือสีเข้ม เวียนศีรษะ อ่อนเพลียผิดปกติ มือเท้าเย็น หรือในเด็กอาจร้องไห้ไม่มีน้ำตา ซึม และกินนมน้อยลง เป็นสัญญาณที่ควรพบผู้ให้บริการเร็ว การอาเจียนจนจิบน้ำไม่ได้ก็เป็นเหตุผลให้ประเมินเช่นกัน

เมื่อไรควรไปพบแพทย์

• ถ่ายเป็นเลือดหรือดำ มีไข้สูง ปวดท้องรุนแรง หรือท้องแข็ง
• อาเจียนต่อเนื่องจนดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ
• อาการไม่ดีขึ้นตามเวลาอันควร หรือเกิดในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ตั้งครรภ์ หรือผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• สงสัยได้รับสารพิษ/เห็ด/อาหารกระป๋องผิดปกติ หรือมีหลายคนป่วยหลังรับประทานมื้อเดียวกัน

ยาหยุดถ่ายและยาปฏิชีวนะไม่ได้เหมาะกับทุกกรณี ผู้ให้บริการอาจต้องพิจารณาจากจำนวนครั้งที่ถ่าย ลักษณะอุจจาระ ไข้ การเดินทาง อาหารเสี่ยง และโรคประจำตัว การเก็บตัวอย่างอุจจาระหรือการตรวจอื่นจะทำเฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้

คำถามที่พบบ่อย

ดื่มเกลือแร่กีฬาแทนน้ำเกลือแร่ได้ไหม

เครื่องดื่มกีฬาไม่ใช่สารละลายเกลือแร่สำหรับท้องเสียเสมอไป ควรเลือกสูตรที่ระบุสำหรับชดเชยน้ำ/เกลือแร่และผสมตามฉลาก

ถ่ายหลายครั้งแต่ไม่ไข้ ดูแลที่บ้านได้ไหม

อาจดูแลได้หากดื่มน้ำได้ ปัสสาวะปกติ และอาการไม่รุนแรง แต่ต้องเฝ้าสังเกตอาการขาดน้ำและสัญญาณเตือนเสมอ

ควรงดงานหรือเตรียมอาหารให้คนอื่นไหม

หากยังถ่ายหรืออาเจียน ควรหลีกเลี่ยงการเตรียมอาหารให้ผู้อื่นและเน้นล้างมือด้วยสบู่หลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง

ในเชียงราย หากท้องเสียร่วมกับถ่ายเป็นเลือด ไข้สูง หรืออ่อนเพลียจนเดินเซ ให้ไปประเมินทันที และพกข้อมูลอาหารที่รับประทาน ยาที่ใช้ และจำนวนครั้งที่ถ่ายไปด้วย

แหล่งอ้างอิง

อาการอาหารเป็นพิษ ภาวะขาดน้ำ และสัญญาณที่ควรพบแพทย์: CDC