ปัสสาวะเป็นเลือด: เมื่อไรควรรีบตรวจ และควรเตรียมข้อมูลอะไร

ถ้าเห็นปัสสาวะเป็นสีชมพู แดง หรือสีน้ำตาลคล้ายเลือด ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุ แม้เกิดเพียงครั้งเดียวหรือไม่มีอาการร่วม เพราะเลือดอาจมาจากไต ท่อไต กระเพาะปัสสาวะ ต่อมลูกหมาก หรือท่อปัสสาวะได้ การเห็นเลือดไม่ได้เท่ากับวินิจฉัยว่าเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง

สิ่งที่อาจทำให้ปัสสาวะดูเหมือนมีเลือด

อาหารบางชนิด เช่น บีตรูต ยาบางตัว หรือประจำเดือนอาจทำให้สีคล้ายเลือดได้ แต่ไม่ควรใช้เป็นเหตุให้ข้ามการประเมินหากไม่แน่ใจ สาเหตุทางระบบปัสสาวะที่พบได้ตั้งแต่การติดเชื้อ นิ่ว การอักเสบ ไปจนถึงภาวะที่ต้องตรวจละเอียดขึ้น ดังนั้นเป้าหมายของการตรวจคือแยกสาเหตุ ไม่ใช่เดาคำตอบจากสีเพียงอย่างเดียว

อาการร่วมที่ช่วยบอกความเร่งด่วน

แสบขณะปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย มีไข้ ปวดสีข้างหรือหลัง คลื่นไส้ และปวดร้าวลงขาหนีบ ให้ข้อมูลสำคัญแก่ผู้ตรวจ แต่ถ้ามีลิ่มเลือด ปัสสาวะไม่ออก ปวดมาก ไข้สูงหนาวสั่น เวียนศีรษะ หรืออ่อนเพลียมาก ควรไปฉุกเฉิน

NHS แนะนำให้ตรวจเมื่อมีเลือดในปัสสาวะ แม้เป็นครั้งแรก ปริมาณน้อย หรือไม่มีอาการอื่น เพราะบางสาเหตุต้องตรวจให้พบเร็ว การมีเลือดในปัสสาวะไม่ใช่เรื่องที่จะคอยดูหลายวันเพื่อให้หายเอง

การตรวจอาจมีอะไรบ้าง

ผู้ให้บริการอาจตรวจปัสสาวะ ตรวจเลือด ทบทวนยาที่ใช้และประวัติประจำเดือน รวมถึงพิจารณาอัลตราซาวนด์ เอกซเรย์ หรือส่งต่อแพทย์เฉพาะทางตามผลและปัจจัยเสี่ยง การตรวจแต่ละคนไม่เหมือนกัน โดยขึ้นกับอายุ อาการร่วม ประวัติสูบบุหรี่ โรคประจำตัว และการกลับเป็นซ้ำ

เตรียมข้อมูลให้การตรวจแม่นขึ้น

• เริ่มเห็นสีผิดปกติเมื่อไร และเกิดกี่ครั้ง
• สีแดงสด แดงคล้ำ หรือมีลิ่มเลือดหรือไม่
• มีแสบขัด ไข้ ปวดเอว/สีข้าง หรือปัสสาวะออกน้อยไหม
• ยา อาหารเสริม ยาต้านการแข็งตัวของเลือด และโรคประจำตัว

คำถามที่พบบ่อย

กินบีตรูตแล้วปัสสาวะแดง จึงไม่ต้องตรวจไหม

อาจเกิดจากอาหารได้ แต่ถ้าไม่แน่ใจ สีผิดปกติไม่หาย หรือมีอาการร่วม ควรตรวจปัสสาวะเพื่อไม่พลาดสาเหตุอื่น

ไม่มีปวดหรือแสบเลย อันตรายไหม

การไม่มีอาการไม่ได้ตัดสาเหตุที่ควรตรวจออก จึงยังควรพบผู้ให้บริการ

ยาละลายลิ่มเลือดทำให้เป็นได้หรือไม่

ยากลุ่มนี้อาจทำให้เลือดออกง่ายขึ้น แต่ไม่ควรหยุดยาเอง และยังต้องหาสาเหตุของเลือดในปัสสาวะกับผู้ให้บริการ

หากอยู่เชียงรายและพบสีปัสสาวะคล้ายเลือด ให้เข้ารับการประเมินในวันเดียวกัน โดยนำรายชื่อยาหรือรูปฉลากยาไปด้วย กรณีปัสสาวะไม่ออก ปวดรุนแรง หรือหน้ามืดให้ไปฉุกเฉิน